Jane Austen ma opinię autorki romansów o angielskich pannach na wydaniu. To tylko część prawdy. Jej powieści są jednocześnie komediami obyczajowymi, opowieściami o pieniądzach, pozycji społecznej i rodzinnych oczekiwaniach oraz wyjątkowo przenikliwymi portretami ludzi, którzy często rozumieją siebie gorzej niż innych. Dlatego odpowiedź na pytanie, od której książki Austen zacząć, zależy nie tyle od tego, czy lubimy historie miłosne, ile od rodzaju humoru i tempa narracji, jakich szukamy.
Autorka pozostawiła sześć ukończonych powieści: "Rozważną i romantyczną", "Dumę i uprzedzenie", "Mansfield Park", "Emmę", "Opactwo Northanger" i "Perswazje". Wszystkie są dostępne w naszym katalogu. Poniżej znajdziesz ich różnice bez zdradzania najważniejszych zwrotów fabuły.
"Duma i uprzedzenie" - najlepszy wybór na początek
Elizabeth Bennet nie zamierza bezkrytycznie przyjmować zasad rządzących światem, w którym o przyszłości jej rodziny przesądza małżeństwo. Poznanie zamożnego pana Darcy'ego uruchamia serię błędnych ocen, nieporozumień i stopniowej rewizji poglądów. Istotne jest to, że oboje muszą przyjrzeć się swoim uprzedzeniom. Austen nie sprowadza konfliktu wyłącznie do trudnego charakteru jednego bohatera.
"Duma i uprzedzenie" ma żywe dialogi, wyrazistych bohaterów drugoplanowych i niezwykle wyraźny humor sytuacyjny. Nawet jeśli czytelnik zna zakończenie z ekranizacji, przyjemność z lektury wynika z obserwowania społecznych gier i sposobu, w jaki autorka odsłania intencje postaci. To najbezpieczniejszy pierwszy wybór dla osoby, która nigdy wcześniej nie czytała Austen.
"Rozważna i romantyczna" - siostry, które inaczej przeżywają uczucia
Eleonora i Marianna Dashwood tracą poczucie bezpieczeństwa po śmierci ojca. Ich sytuacja materialna się zmienia, a wraz z nią możliwości samodzielnego decydowania o przyszłości. Siostry mają różne temperamenty: jedna skrywa emocje pod spokojem i rozwagą, druga nie chce wyrzekać się szczerości uczuć.
W "Rozważnej i romantycznej" najbardziej porusza nie sam wybór partnera, ale pytanie, ile warto ujawnić innym i jak zachować własną godność w sytuacji zależności. W porównaniu z "Dumą i uprzedzeniem" jest tu więcej melancholii oraz szczególnie ważna relacja między siostrami. Jeśli lubisz historie rodzinne, to bardzo dobry punkt wyjścia.
"Emma" - komedia o nadmiernej pewności siebie
Emma Woodhouse jest inteligentna, towarzyska i przekonana, że świetnie rozumie cudze uczucia. Chętnie organizuje życie ludzi z otoczenia, zwłaszcza gdy chodzi o kojarzenie par. Problem w tym, że jej obserwacje bywają zaskakująco nietrafne, a dobre intencje nie chronią innych przed konsekwencjami jej pomysłów.
"Emma" jest szczególnie ciekawa dla czytelnika, który lubi powieści z bohaterką daleką od ideału. Austen prowadzi komedię charakterów, pokazując, jak łatwo pomylić własne wyobrażenia z rzeczywistością. Warto ją wybrać po "Dumie i uprzedzeniu", jeśli najbardziej spodobały Ci się ironia, rozmowy i subtelne obserwacje towarzyskich zachowań.
"Perswazje" - dojrzała opowieść o drugiej szansie
Anna Elliot przed laty zrezygnowała z narzeczeństwa z kapitanem Wentworthem, ulegając naciskom rodziny. Osiem lat później życie daje jej możliwość ponownego spotkania z człowiekiem, którego nie przestała wspominać. Nie jest to historia pierwszego zauroczenia. Uczucia muszą się zmierzyć z czasem, żalem i konsekwencjami dawnej decyzji.
"Perswazje" dobrze odpowiadają osobie oczekującej spokojniejszej, bardziej refleksyjnej lektury. Zamiast efektownych słownych pojedynków szczególną rolę odgrywają tutaj przemilczenia, wspomnienia i dojrzewanie do własnego zdania. To znakomity drugi lub trzeci krok po bardziej komediowych powieściach Austen.
"Opactwo Northanger" - Austen żartuje z literackich mód
Katarzyna Morland kocha powieści gotyckie i zbyt łatwo przenosi ich atmosferę na prawdziwe życie. Każde tajemnicze miejsce może skrywać sekret, a spotkanie nowych znajomych rodzi wyobrażenia podsycane lekturami. Austen bawi się sposobem, w jaki fikcja kształtuje nasze oczekiwania wobec rzeczywistości.
"Opactwo Northanger" jest lżejsze i bardziej przewrotne, niż mogłoby sugerować jego mrocznie brzmiące miejsce akcji. Szczególnie dużo przyjemności da osobom, które znają już konwencję powieści gotyckiej lub lubią humor oparty na literackich aluzjach. Nie trzeba jednak znać wszystkich książek parodiowanych przez autorkę, aby dostrzec sympatyczną naiwność głównej bohaterki.
"Mansfield Park" - najbardziej wymagające moralnie
Fanny Price dorasta w domu zamożnych krewnych, świadoma, że jest w nim osobą o znacznie niższej pozycji. Nie należy do bohaterek, które przyciągają uwagę błyskotliwymi ripostami. Jej siłą jest uważność, wrażliwość i gotowość do obrony własnych przekonań, nawet jeśli nie przynoszą jej popularności.
"Mansfield Park" interesuje się zależnością, wdzięcznością, presją środowiska i granicami kompromisu. Czytelnik przyzwyczajony do żywiołowej Elizabeth Bennet może początkowo uznać Fanny za zbyt bierną. Warto jednak pamiętać, że jej decyzje zapadają w zupełnie innej sytuacji społecznej. Tę powieść najlepiej zostawić na moment, gdy poznamy już sposób, w jaki Austen opowiada o moralnych wyborach.
W jakiej kolejności czytać książki Jane Austen?
Nie ma jednej obowiązującej kolejności. Powieści są samodzielne, więc nie trzeba czytać ich chronologicznie. Jeżeli zależy Ci na stopniowym poznawaniu stylu autorki, zacznij od "Dumy i uprzedzenia", następnie wybierz "Rozważną i romantyczną" lub "Emmę". "Perswazje" pozostaw na wieczór, gdy masz ochotę na melancholijną historię. "Opactwo Northanger" potraktuj jako zabawę literacką, a "Mansfield Park" jako najbardziej skupioną na etycznych dylematach pozycję w zestawieniu.
Można też kierować się nastrojem: dla humoru i błyskotliwych dialogów - "Emma"; dla emocji i więzi rodzinnych - "Rozważna i romantyczna"; dla drugich szans - "Perswazje"; dla ironii wobec literackich klisz - "Opactwo Northanger". Dzięki temu nawet czytelnik, któremu jedna powieść nie przypadła do gustu, może odkryć zupełnie inną Austen w kolejnej.
Warto wracać do Jane Austen nie tylko dla historii miłosnych. Jej najciekawsze spostrzeżenia dotyczą tego, jak ludzie kształtują opinie pod wpływem ambicji, pozycji i rodzinnych oczekiwań - i jak trudno później przyznać, że byliśmy w błędzie.
