Nowela przedstawia losy Michasia, jednego z uczniów w poznańskiej szkole. Główny bohater to jedenastoletni chłopiec pochodzący z polskiej rodziny szlacheckiej, który uczy się w szkole niemieckiej.
Wydarzenia noweli rozgrywają się w latach 70. XIX wieku, w okresie nasilenia akcji germanizacji, którą przede wszystkim objęto szkoły.
Zbiór zawiera najwybitniejsze nowele i opowiadania Henryka Sienkiewicza : Janko Muzykant, Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela, Orso, Latarnik, Sachem, Sabałowa bajka, Organista z Ponikły...
Nowela o przejmujących losach biednego chłopca który Kochał muzykę i chciał grać. Jej akcja toczy się w XIX wieku, a głównym bohaterem jest chorowity chłopiec Janko. Spośród innych wiejskich dzieci wyróżnia go talent muzyczny. Zafascynowany dźwiękiem skrzypiec, zakrada się do dworu, by ich dotknąć.
Jednym z celów pisarzy - pozytywistów była użyteczność. H. Sienkiewicz pisał, by wskazać sprawy tragiczne, wydarzenia dramatyczne, to, co trzeba zmienić, zlikwidować, czemu trzeba zapobiegać. Apelował o zajęcie się uzdolnionymi dziećmi z ubogich rodzin, pokazywał los emigrantów, opisywał tragiczny
