Symfonia tęsknoty i nadziei.

Symfonią „tęsknoty i nadziei” nazwała pani von Meck — długoletnia przyjaciółka i protektorka Czajkowskiego — dedykowaną sobie IV Symfonię f-moll. Słowa te wszakże symbolicznie odnieść by można do owych 15 lat życia kompozytora zawartych pomiędzy napisaniem Eugeniusza Oniegina i „Patetycznej”, na