Mala Zimetbaum i Edward Galiński poznali się w KL Auschwitz na przełomie 1943 i 1944 roku. Ona była żydowską więźniarką pochodzącą z Polski, wychowaną częściowo w Belgii; on polskim więźniem politycznym, deportowanym do obozu już w pierwszym transporcie z czerwca 1940 roku. Ich relacja rozwinęła się w warunkach terroru, w których każdy przejaw osobistej bliskości był zagrożony przez system przemocy. Ireneusz Wawrzaszek poświęcił im książkę "Romeo i Julia z KL Auschwitz". Tytuł nawiązuje do znanej tragedii kochanków, lecz podstawą opowieści są autentyczne osoby i wydarzenia z historii niemieckiego nazistowskiego obozu.
Mala Zimetbaum i Edward Galiński - kim byli?
Mala Zimetbaum urodziła się w 1918 roku w Brzesku, później mieszkała w Antwerpii. Została deportowana do Auschwitz we wrześniu 1942 roku i otrzymała numer obozowy 19880. Dzięki znajomości języków obcych wykonywała obowiązki tłumaczki i gońca w obozie kobiecym. Edward Galiński, urodzony w 1923 roku, trafił do Auschwitz 14 czerwca 1940 roku z pierwszym transportem polskich więźniów politycznych; miał numer 531. Pracował między innymi w ślusarni i w komandzie instalatorów. Te szczegóły, potwierdzone przez Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau, pokazują konkretne biografie ukryte za symbolicznym tytułem książki.
Ich historia nie powinna być redukowana do romantycznej legendy. W obozie nadal trwała masowa przemoc, a związek dwojga więźniów rozwijał się w sytuacji całkowitego podporządkowania władzy SS. Wspomnienie relacji ma znaczenie właśnie dlatego, że pozwala dostrzec indywidualnych ludzi w rzeczywistości zorganizowanego prześladowania i mordowania.
Ucieczka 24 czerwca 1944 roku
Galiński zdobył mundur esesmana, a Mala przygotowała się do wyjścia w stroju roboczym. Mężczyzna udawał funkcjonariusza eskortującego więźniarkę poza obszar obozu. Plan powstał przy pomocy innych osób i wymagał przygotowania odpowiednich dokumentów oraz przejścia przez kontrolowane strefy. Para wydostała się z obozu 24 czerwca 1944 roku. Według rekonstrukcji Muzeum Auschwitz-Birkenau zostali schwytani około 7 lipca, następnie osadzeni w bloku 11 i poddani brutalnemu śledztwu.
Oboje ponieśli śmierć po powrocie do Auschwitz. Edward został powieszony, a Mala podjęła próbę odebrania sobie życia przed egzekucją. Dokładne okoliczności jej śmierci nie są całkowicie jednoznaczne w zachowanych relacjach świadków. Nie należy więc przedstawiać jednej wersji ostatnich chwil jako bezspornie potwierdzonej, jeśli źródła muzealne wskazują rozbieżności.
Między historią a literacką interpretacją
"Romeo i Julia" w tytule stanowi porównanie, nie informację o fabularnym związku z dramatem Shakespeare'a. Sama książka Wawrzaszka ma charakter literackiej opowieści inspirowanej rzeczywistymi losami więźniów. Katalog biblioteki Muzeum POLIN przypisuje jej również hasło "Holocaust - powieści", dlatego nie należy bez weryfikacji traktować każdego dialogu lub szczegółu narracji jako dosłownego zapisu świadectwa. Fakty biograficzne warto konfrontować z dokumentacją Muzeum Auschwitz-Birkenau.
Osoby zainteresowane źródłem literackiego porównania mogą sięgnąć po wydanie "Romea i Julii" Williama Shakespeare'a. Jest to jednak fikcyjny dramat z innej epoki, a nie źródło wiedzy historycznej o Auschwitz.
Wydanie Fundacji Pamięć i Duma z 2017 roku
Książka została wydana w Katowicach przez Fundację "Pamięć i Duma" w 2017 roku. Numer ISBN to 9788394514105. Katalog Muzeum POLIN potwierdza 215 stron i obecność ilustracji. W starym wpisie brakowało objętości, a dostępny opis był przede wszystkim emocjonalnym porównaniem do klasycznego dramatu. Nowa karta uwzględnia konkretne wydarzenia, poprawną identyfikację ofiar oraz odrębność literackiego opracowania od dokumentacji historycznej.
Informacje o wydaniu
- Autor: Ireneusz Wawrzaszek
- Kategoria: biografia, autobiografia, pamiętnik
- Język: polski
- ISBN: 9788394514105
- Data wydania: 2017-10-20
- Ocena: 7,8
- Wydawnictwo: Fundacja pamięć i duma
- Objętość: 215 stron
- Miejsce wydania: Katowice
- Forma katalogowana przez Muzeum POLIN: literacka opowieść, Holokaust - powieści
- Postacie historyczne: Mala Zimetbaum, Edward Galiński