Benedykt Korczyński z coraz większym trudem utrzymuje rodzinny majątek. Jego stosunki z mieszkańcami pobliskiego zaścianka Bohatyrowiczów są napięte, a wspomnienia o powstaniu styczniowym zamiast łączyć niekiedy pogłębiają dawne urazy. W tym świecie żyje Justyna Orzelska, uboga krewna pozbawiona realnego wpływu na swoją przyszłość. Spotkanie z Janem Bohatyrowiczem pozwala jej zobaczyć codzienność ludzi utrzymujących się z pracy własnych rąk.
Justyna nie wybiera jedynie męża
Uczucie Justyny i Jana jest jednym z najważniejszych wątków powieści, lecz Orzeszkowa nie ogranicza go do romantycznej historii o mezaliansie. Bohaterka szuka zajęcia, szacunku do samej siebie i niezależności od cudzych decyzji. W świecie Bohatyrowiczów dostrzega więź opartą na wspólnych obowiązkach. Autorka nie kreśli przy tym prostego podziału na zły dwór i dobry zaścianek. Pokazuje ludzi ukształtowanych przez odmienne doświadczenia oraz wzajemne uprzedzenia.
Benedykt nie jest wyłącznie upartym ziemianinem. Ciężar gospodarczej odpowiedzialności zmienił jego sposób myślenia i oddalił go od dawnych ideałów. Jego relacje z rodziną i sąsiadami pozwalają zobaczyć, jak klęska powstania wpływała na kolejne pokolenia.
Rzeka i mogiły jako wspólna pamięć
Niemen stanowi coś więcej niż piękną scenerię. Opowieść o Janie i Cecylii przypomina o wartości pracy i budowaniu wspólnoty, a mogiła powstańców przywołuje doświadczenie współdziałania ludzi różnych stanów. Orzeszkowa pyta, czy pamięć o przeszłości może prowadzić do pojednania, zamiast zamieniać się w argument kolejnego sporu.
Powieść ukazała się w latach 1887-1888, ale jej program pozytywistyczny nie pozostaje abstrakcją. Widać go w wyborach bohaterów, ich stosunku do pracy oraz odpowiedzialności za bliskich. Jednocześnie tekst zachowuje bogactwo emocji: niespełnione uczucia, urazy, dumę i nadzieję na zmianę.
Opisywana edycja Siedmiorogu z 2018 roku ma ISBN 9788377916179. Interesującym uzupełnieniem jest "Niemy Niemen" Roberta Pawłowskiego, badający historyczne ślady rzeczywistych miejsc i rodzin związanych z powieścią. To reportaż, nie fabularna kontynuacja.
Informacje o wydaniu
- Autor: Eliza Orzeszkowa
- Kategoria: literatura młodzieżowa
- Język: polski
- ISBN: 9788377916179
- Data wydania: 2018-01-08
- Ocena: 5,9
- Wydawnictwo: Siedmioróg
