Strona Główna » flora i fauna » Krzewy w gospodarce leśnej - Wojciech Gil

Krzewy w gospodarce leśnej - Wojciech Gil

Krzewy są ważnym elementem ekosystemów leśnych, w praktyce hodowlanej jednak ze zrozumiałych względów nie poświęca się im tyle uwagi, co gatunkom drzewiastym. Zalicza się je do gatunków pomocniczych, pełniących przede wszystkim rolę biocenotyczną i fitomelioracyjną. Docenione jest ich znaczenie w pielęgnowaniu siedlisk - zespole czynności hodowlanych zmierzających do takiego ukształtowania środowiska leśnego, które pozwala uzyskać jak najlepszą produkcyjność siedlisk i jakość drzewostanu, przy zachowaniu naturalnej odporności biologicznej lasu. Główny ciężar tych zadań spoczywa na cięciach pielęgnacyjnych, ale w praktyce występuje wiele sytuacji, kiedy nie są one wystarczające. Jeśli na przykład występuje nadmierne rozrzedzenie okapu drzewostanu, nieodzowne bywa uzupełnienie go innymi gatunkami, m.in. przez wprowadzenie podszytu. Podszyt nigdy nie dorasta do dolnego piętra drzewostanu.

Głównymi zadaniami podszytu są:

• wspomaganie oczyszczania się pni drzew;

• poprawa klimatu wnętrza lasu i warunków rozkładu ściółki leśnej;

• wzbogacenie ściółki leśnej w cenne substancje odżywcze;

• ochrona gleby przed wysychaniem i zarastaniem.

Dobrze rozwinięty podszyt ma również znaczenie z punktu widzenia ochrony przeciwpożarowej. W zależności od siedliska i składu gatunkowego warstwa ta może dostarczać użytków ubocznych i pełnić rolę biocenotyczną (jeśli tworzą ją drzewa i krzewy nektarodajne, sprzyjające występowaniu pożytecznych owadów i mikroorganizmów). W odniesieniu do strefy ekotonowej niebagatelne znaczenie ma również funkcja estetyczna.

Podszyt może być tworzony przez wiele gatunków naszych drzew (z wyjątkiem tych najbardziej światłożądnych), a jego stałym i niezastąpionym elementem są krzewy leśne, pojawiające się w drzewostanie w sposób naturalny bądź wprowadzane sztucznie.

Ważna rola krzewów jest wielokrotnie wzmiankowana w „Zasadach hodowli lasu" oraz w „Instrukcji ochrony lasu" (najpełniejszy opis ich wykorzystania w różnych warunkach siedliskowych znajduje się w paragrafach 134 i 135 „Zasad..." z 2003 roku).

Nieocenioną rolę pełnią krzewy w przebudowie drzewostanów, w obrzeżnych partiach lasu, na styku z polami i łąkami, a także w sytuacjach wyjątkowych, takich jak rekultywacja terenów poprzemysłowych czy hodowla drzew na gruntach porolnych w rozrzedzonej więźbie.

Drzewostany z dobrze rozwiniętą warstwą krzewów w odpowiedni sposób spełniają funkcje wodochronne i glebochronne. Wprowadzanie podszytu i zakładanie remiz śródleśnych jest jednym z elementów ogniskowo-kompleksowej metody ochrony lasu.

Hodowla krzewów stanowi natomiast niewielką, chociaż ważną część zadań z zakresu szkółkarstwa. Produkcja sadzonek krzewów w roku 2008 wyniosła powyżej 12,6 min sztuk, czyli około 1% całkowitej produkcji szkółkarskiej. W 2004 roku w Lasach Państwowych zebrano blisko 2000 kg nasion krzewów, a malejące od kilku lat zapasy nasion krzewów wskazują, że są one coraz powszechniej wysiewane w szkółkach leśnych. Na ogół jest to kilka gatunków, których podstawy produkcji szkółkarskiej opisano w „Zasadach hodowli lasu" (2003).

Coraz częstsze wykorzystanie krzewów w gospodarce leśnej powoduje, że wzrasta zainteresowanie ich właściwościami biologicznymi i ekologicznymi. Nie bez znaczenia w tym względzie jest tocząca się dyskusja nad zagospodarowaniem leśnych użytków ubocznych. Wiele gatunków krzewów dostarcza bowiem cennych surowców dla przemysłu farmaceutycznego i spożywczego.

Punktem wyjścia do wyboru listy krzewów opisanych w części szczegółowej poradnika były przede wszystkim „Zasady hodowli lasu" (2003). Czytelnik nie znajdzie więc w opisach szczegółowych niektórych krzewów pospolicie występujących w lesie, takich jak: szczodrzeniec, janowiec, jeżyna, malina czy pół-pasożytnicza jemioła. Nie opisano tu również szerzej rzadkich gatunków krzewów, niemających znaczenia gospodarczego, ale cennych z punktu widzenia ochrony przyrody. Tym gatunkom poświęcono odrębny rozdział. Skrótową charakterystykę najważniejszych nierodzimych gatunków krzewów załączono przy opisach krajowych przedstawicieli rodzajów.

Część ogólna książki zawiera charakterystykę najważniejszych zagadnień z zakresu hodowli lasu, z którymi leśnik ma do czynienia w przypadku roślin krzewiastych.